Asyalı ve Avrupalı sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) alıcıları, ABD-İran savaşının sevkiyat sigorta maliyetlerini yükseltmesi nedeniyle Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’nden (BAE) daha düşük fiyatlar ve ek tedarik garantileri talep etmeyi planlıyor. Sektör temsilcileri, tüccarlar ve alıcılar, yaşanan bu dönüşümün küresel enerji dengelerini yeniden şekillendirdiğini belirtiyor.
KÖRFEZ ÜRETİCİLERİNİN GÜVENİLİRLİK İMAJI ZEDELENDİ
Süregelen savaş küresel enerji sektörünü derinden etkilerken, Körfez üreticilerinin geçmişte ellerini masada son derece güçlü kılan “dünyanın en güvenilir tedarikçileri” unvanını da zedeliyor. Orta Doğu Körfezi’nin girişinde kritik bir geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleşen petrol ve gaz akışının büyük ölçüde durması, üreticilerin kendi şartlarını dikte etme imkanını zayıflattı.
Katar, devasa rezervleri sayesinde uzun süredir küresel gaz piyasasının en baskın güçlerinden biri konumundaydı. Katar ve üretkenliğini giderek artıran komşusu BAE, küresel LNG ihracat kapasitesinin yaklaşık beşte birini elinde bulunduruyor. Ancak bu üretimin tamamı küresel pazarlara ulaşabilmek için Hürmüz Boğazı’na bağımlı durumda.
YÜKSELEN SİGORTA MALİYETLERİ ALICILARIN ELİNİ GÜÇLENDİRİYOR
Katar LNG’si, ülkenin düşük üretim maliyetleri sayesinde pazardaki en rekabetçi fiyatlı ürünler arasında yer alırken, BAE ise alıcılara daha esnek sözleşme şartları sunuyordu. Ancak alıcılar; tırmanan bölgesel risklerin ve yükselen sigorta maliyetlerinin, gelecek müzakerelerde fiyatları daha da aşağı çekmek ve ilave esneklik talep etmek adına kendi ellerini güçlendireceğini vurguluyor.
İtalyan enerji şirketi Edison’un İcra Kurulu Başkanı (CEO) Nicola Monti, katıldığı bir sektör etkinliğinde yaptığı açıklamada, “Körfez bölgesinde yeni sözleşmeler imzalayacak herkes, artması kaçınılmaz olan potansiyel sigorta maliyetlerini de hesaba katmak zorunda kalacak” değerlendirmesinde bulundu.
SÖZLEŞMELERDE FİYAT REVİZYONU VE MÜCBİR SEBEP
Bir sektör kaynağı, İran ile yaşanan savaştan önce Katar ve BAE’den sağlanan uzun vadeli LNG sözleşmelerinin genellikle Brent petrol fiyatının %12,6 ila %12,7’si oranında fiyatlandırıldığını, ancak o tarihten bu yana imzalanan bazı anlaşmaların %12,3 seviyelerine yakın tamamlandığını belirtti. Bu durum, alıcıların yükselen bölgesel riski halihazırda fiyatlandırmaya başladığına işaret ediyor.
Savaş, Katar’ın devlet şirketi QatarEnergy’yi gaz sıvılaştırma hatlarını kapatmaya, teslimatlarda mücbir sebep ilan etmeye ve ihracatı askıya almaya zorladı. Hürmüz Boğazı’ndan geçen tankerlere yönelik saldırıların sürmesi ise sevkiyatların savaş öncesi seviyelere dönme olasılığını belirsizliğe sürüklüyor.
İtalya’nın yıllık gaz talebinin yaklaşık %10’una denk gelen 6,4 milyar metreküplük Katarlı gaz için uzun vadeli sözleşmesi bulunan Edison’un Nisan ayından Eylül ayı başına kadar olan teslimatları mücbir sebep kapsamında iptal edildi. QatarEnergy ve Abu Dabi’nin devlet enerji şirketi ADNOC ise konuyla ilgili yorum taleplerine yanıt vermedi.
ASYALI ALICILAR RİSK DEĞERLENDİRMESİNİ YENİDEN YAPIYOR
Asya merkezli altı ticaret uzmanı, şirketlerinin Katar ve BAE ile olan uzun vadeli sözleşmelerinin hassasiyeti nedeniyle isimlerinin açıklanmaması kaydıyla konuştu. Uzmanlar, gelecekteki Körfez gaz görüşmelerinin yalnızca fiyat düşürmeye değil, aynı zamanda tedarik güvenliği ve çeşitliliğini artırmaya odaklanacağını dile getirdi.
Söz konusu uzmanlardan biri; ABD, Kanada ve Mozambik’teki artan üretimin küresel rekabeti kızıştırması nedeniyle iki Körfez ülkesinin fiyatları indirmek zorunda kalabileceğini ifade etti.
Analistlerin tahminlerine göre Katar; muazzam rezervleri ve görece düşük iş gücü maliyetleri sayesinde 1 milyon BTU (mmBtu) başına 0,50 dolar gibi son derece düşük bir maliyetle LNG üretebiliyor. Bu rakam dünya genelindeki birçok rakip projede 3 ila 5 dolar arasında değişiyor. Ayrıca Katar ve BAE’nin Asya pazarlarına coğrafi yakınlığı nakliye maliyeti avantajı sağlasa da, her iki ülkenin önümüzdeki yıllarda üretim kapasitelerini daha da artırma planları alıcılara indirim için daha fazla pazarlık imkanı sunuyor.
TELAFİ KARGO GARANTİSİ TALEBİ
Alıcılar ayrıca, Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan ihracatın kesintiye uğraması durumunda Katar ve BAE’den alternatif sevkiyat garantileri istemeyi hedefliyor. Bu telafi kargolarının, örneğin Katar’ın ABD’deki Golden Pass LNG terminali gibi bölge dışındaki projelerden sağlanması talep ediliyor.
Edison CEO’su Monti konuya ilişkin değerlendirmesini şu sözlerle tamamladı: “Gelecekte Körfez tedarikçileri, Hürmüz Boğazı’nda yaşananlardan ve bu durumun ileride tekrarlanmayacağını kimsenin garanti edememesinden kaynaklanan yeni bir risk profiliyle mücadele etmek zorunda kalacak.”
